Page 47 - camia

toplum Müslüman bir karaktere bürünmüştür. Orta Doğu’ya çalışmak için giden Bangladeş-li işçiler, ülkelerine geri döndüklerinde yeni İs-lami usuller ve değerlerle birlikte dönmüşlerdir. İslam dünyasındaki sekülerleşme/sekülerleş-tirme programları da Bangladeş’teki seküleriz-min hatlarının çizilmesini sağlamıştır. Seküler entellektüller, uyanışçı İslami duruşun daha evvelki İslam’ın pasif yorumu ile çeliştiğini sa-vunurken, uyanışçılar için, yeni dinî değerlerin oluşması mevcut İslami eğitim sayesinde artan bilgi birikiminin bir yansımasıdır.

Sorun, din hassasiyeti bulunan bir toplum-da sekülerizmin nasıl yer bulacağıdır. Halk kit-leleri arasında var olan bu “diğer” dine, yani sekülerizme olan bilinçli desteği anlatmak zor. Bazıları sekülerizm üzerine böylesine bir bilinç-sizliğin ancak modernliğin geleneksel dinlere karşı sunduğu uygun alternatifer hakkındaki eğitimsizlikten kaynaklandığını savunur. Çoğu da 1971’de Pakistan’a karşı kazanılan bağımsız-lığın İslam’dan ayrılma ve sekülerizme katılım yönünde ilerleme olduğunu varsayar. Diğerleri içinse 1971, halkın aslında İslam’a karşı değil, ekonomik ve sosyal yoksunluğa karşı devri-minin tarihidir. Aslında, sekülerizmdeki farklı inanç kategorilerine ve son olarak gerçekleşmiş iki sosyal harekete bakarsak, seküler ve dinî hat arasındaki bu gerginliğin sebebini anlayabiliriz. İlk kategori, sol kesimden ya da Bengali et-niği sempatizanı gruplardan ve ulusal kimlikten

oluşur. Marksist entelijansiya ve buna bağlı si-yasi partiler dinin devletten tamamen ayrılması gerektiğini savunurlar. Onlara göre, din, toplu-mun ilerleme çabalarına ket vurarak toplumu geriletir. Dünyevileştirme, ifade özgürlüğünün işareti ve olgunluğun yoludur. Bu gruba göre, yenilikçi Bangladeş’in tüm dinlerden ayrılmış ve daha çok seküler kurumlara sahip bir toplu-ma ihtiyacı vardır. Bengalili ulusalcılar, etnik ve dilsel kimliği ve yerel kültürü dinsel kaygıların üzerinde tutarlar. Mitlere, efsanelere, halk anla-tılarına ve sözlü geleneğe dayanarak yeni deği-şikliklerden arınmış kültürel formlar ve uygula-malar yaratmak isterler. Ulusal siyasi düzende, Bengalili ulusalcılar (iktidar partisi olan Awami League) sol eğilimli partiler ile birlik olmuşlar-dır.

Bangladeşli ulusalcılar ise ikinci kategoriyi oluşturur. Amaçları Bangladeş toprakları içinde yaşayanlara ve tek ulusal kimlik altında Benga-li etniğine ait olmayanlara yardım etmek olan bu kategori Müslüman kimliği tanır ve diğer tüm kültürleri reddeder. 1971 Bağımsızlık Sava-şı’nın halkın İslam’ı reddetmesi olduğunu kabul etmezler. Onlar için, bu savaş aslında Pakistan Devleti elitlerinin yaptığı ekonomik, sosyal ve siyasi sömürüden kurtuluşun savaşıdır. Bang-ladeşli ulusalcıların bulunduğu partiler Bangla-deş Milliyetçi Partisi (BNP) ve Jatiyo Partileridir. BNP, muhafazakâr ve ılımlı İslamcı partiler ile ittifak yapar.

Ilımlı ıslahatçılar ve bağnaz ıslahatçılar ise üçüncükategori olarak adlandırılabilir.Bu İslami topluluk, geleneksel kimliği ve gerçek İslam’ı