Avrupa’nın çeşitli ülkelerinde faaliyet gösteren Müslüman çatı kuruluşları, Avrupa Müslüman Kuruluşları Konferansı kapsamında 9-11 Ekim tarihlerinde Saraybosna’da bir araya geldi.

Almanya, Fransa, Avusturya, Hollanda, Belçika, İsviçre, Danimarka, Norveç, İtalya ve Birleşik Krallık’dan Müslümanları temsil eden çatı kuruluşlarının temsilcileri, bilgi ve tecrübe paylaşımında bulunmak, ortak konuları değerlendirmek ve gelecekteki iş birliği imkânlarını ele almak üzere Bosna-Hersek’in başkenti Saraybosna’da düzenlenen konferansta bir araya geldi. Konferansta, Avrupa’daki Müslüman kuruluşlarının karşı karşıya olduğu sosyal ve siyasi gelişmeler, Müslümanların kamusal hayata katılımı, devlet kurumlarıyla ilişkiler ile Müslüman temsil kuruluşlarının kurumsal ve yapısal gelişimi ele alındı. Oturumlarda farklı ülkelerdeki tecrübeler paylaşılırken, ortak sorunlar, mevcut fırsatlar ve gelecekte geliştirilebilecek iş birliği alanları değerlendirildi.

IGMG Genel Sekreteri Ali Mete, konuşmasında Avrupa’daki Müslümanların ve temsil kuruluşlarının konumuna ilişkin değerlendirmelerde bulundu. Mete, “Avrupa toplumlarında misafir değiliz. İçinde yaşadığımız toplumların ayrılmaz ve kalıcı bir parçasıyız.” ifadelerini kullanarak, konferansın öncelikli hedeflerinden birinin Müslüman temsil kuruluşlarına daha sıkı bir istişare imkânı sunmak ve iletişim kanallarını güçlendirmek olduğunu vurguladı. Mete, Müslüman kuruluşların çeşitliliğine vurguda bulunarak, farklılıkların birlikteliğe engel olmaması gerektiğine dikkat çekti. “Bir ülkede edinilen deneyim, ulusal sınırlarla sınırlı kalmamalıdır. Kendi aramızda her konuda hemfikir olmasak bile istişare ve iş birliklerimizi güçlendirmeliyiz.” dedi. Mete ayrıca, Gazze Deklarasyonu sürecinde başlayıp Saraybosna’da devam eden bu iletişim sürecinin daha güçlü şekilde devam etmesi gerektiğini vurguladı.

Konferansta DİTİB Başkanı Ramazan Ilıkkan da bir konuşma yaparak bu tür çalışmaların önemine değindi.Avrupa’daki Müslümanların kendi aralarında ortak konular, sorunlar ve çözümler etrafında bir araya gelmesinin çok değerli bir çalışma olduğunu ifade ederek, kendilerinin de işbirliğine her zaman açık olduklarını ifade etti.

Avrupa’daki İslami Temsil Kuruluşlarının Rolü

Konferansın konuşmacılarından Eski Bosna-Hersek İslam Birliği Reisü’l-uleması Dr. Mustafa Cerić, “Avrupa’da İslami Çatı Kuruluşları – Görevler, Fırsatlar ve Zorluklar” başlıklı bir sunum gerçekleştirdi. Cerić, Avrupa’daki Müslümanların ve İslami temsil kuruluşlarının karşı karşıya olduğu gelişmelere ilişkin değerlendirmelerde bulunarak, tecrübe paylaşımının ve yapıcı iletişimin önemine dikkat çekti. “Güçlü kurumlar; dinî bağlılığı toplumsal güvene, Müslümanların demografik varlığını sivil katkıya ve kendi içlerindeki çeşitliliği de ilkeli iş birliğine dönüştürmelidir.” dedi. Avrupalı Müslümanların sadece reaktif değil, proaktif hareket etmeleri, kendilerini anlamaları ve tanımlamaları gerektiğinin altını çizerek, toplumla köprüler kurmalarının önemine değindi.

Sosyal Ve Siyasi Gelişmeler

Konferansın ilk oturumunda Avrupa ülkelerindeki sosyal ve siyasi gelişmeler ele alındı. Fransa’dan CFCM Başkan Yardımcısı Eyüp Şahin, Müslüman toplumunun karşılaştığı sorunlara, artan İslam karşıtlığına ve din özgürlüğü konusundaki tartışmalara dikkat çekti. Fransa’daki laiklik anlayışının Müslümanların günlük yaşamına etkilerine değinen Şahin, toplumsal barışın ve karşılıklı saygının önemini vurguladı. Ayrıca Avrupa’daki Müslüman kuruluşlar arasında iş birliği ve dayanışmanın güçlendirilmesi gerektiğini ifade etti.

Birleşik Krallık’tan MCB temsilcisi Moustapha Al-Dabbagh MCB olarak yaptıkları çalışmaları medya gözlem çalışmalarından bahsetti. Müslümanlara yönelik ayrımcılık, ırkçılık vakalarının İngiltere’de giderek arttığını belirtti.

İtalya’dan UCOII Başkanı Yassine Baradai UCOII’nin sürekli izleme, hızlı müdahale ve bilgi üretimini bir araya getiren, yapay zekâ destekli bir çalışma modeli geliştirdiğini belirterek modelin tanıtımını yaptı. Bu çalışmayı Avrupa’daki Müslüman kuruluşlarla birlikte yapabileceklerinin altını çizdi.

Müslümanların Avrupa’daki Katılımı

İkinci oturumda ise Müslümanların Avrupa’daki katılımı konusu ele alındı, Müslümanların sosyal, siyasi ve kamusal hayata katılımı ile bu alandaki imkân ve zorluklara ilişkin sunumlar gerçekleştirdi. Almanya’dan Müslümanlar Koordine Konseyi (KRM) temsilcisi Laurent Ibra, Almanya’daki Müslüman yaşamının çeşitliliğine, İslam’ın Alman toplumundaki rolüne ve Müslümanların toplumsal uyum ile sivil hayata sağladıkları katkılara dikkat çekti. Ayrıca; Müslüman karşıtı ırkçılık, eşit katılım ve Müslüman dinî cemaatlerin kurumsal düzeyde tanınması gibi temel zorlukları ele alırken, Müslümanlar arası diyalog, dinler arası iş birliği ve Almanya’nın geleceğini şekillendirmede paylaşılan sorumluluğun önemini vurguladı.

Hollanda’dan K9 temsilcisi Mohammed Hasham Hussein “Müslümanlar Hollanda’da toplumun ayrılmaz bir parçasıdır. Ancak konumumuz baskı altındadır. Temel haklarımız korunmalıdır. Din özgürlüğü savunulmalıdır. Örgütlenme özgürlüğü muhafaza edilmelidir. Bu, zamana karşı bir yarıştır.” dediği konuşmasında ayrımcılıkla mücadele için örgütler kurulması gerektiğini belirtti.

Danimarka’dan DMU temsilcisi Imran Hussain konuşmasında şunları ifade etti: “Biz Avrupalıyız ve Danimarka bizim evimizdir. Bu konferanstaki mesajımız gayet açık: Katılım, kabul görmenin bir ödülü değil, kabul görmeye giden yoldur. Anne-babalarımız ve büyükanne-büyükbabalarımız, Müslümanların Danimarka toplumuna katılımının temelini attılar; bizim neslimize düşen görev ise bu temelin üzerine yenilerini inşa etmek ve kararların alındığı masada yerimizi almaktır. Danimarka’da bunu; çevremizdeki kurum ve topluluklarla diyalog ve iş birliği içinde gerçekleştiriyoruz. Avrupa’nın dört bir yanındaki kuruluşlardan bir şeyler öğrenmek ve böylece her birimizin mensubu olduğu toplumlara daha fazla katkı sağlayabilmek amacıyla Saraybosna’ya geldik.”  

Devletle İlişkiler ve Kurumsal Yapılanma

Konferansın üçüncü oturumunda Müslüman temsil kuruluşlarının devlet kurumlarıyla ilişkileri ele alındı. Avusturya’dan IGGÖ temsilcisi Edina Husović, “Avusturya’nın İslam’ı tanıma uygulaması, 1912’den bugüne uluslararası düzeyde örnek teşkil eden bir model olarak görülmekte ve Müslümanlara eğitim, manevi rehberlik ve dini cemaatler arasında iletişim alanlarında gerçek fırsatlar sunmaktadır.” dediği konuşmasında  Avusturya İslam Cemaati (IGGÖ)’nin bu modeli Avusturya’da; anayasa rehberliğinde ve tanınmış tüm dinî topluluklara eşit muamele ilkesi çerçevesinde, eşit bir ortaklık temelinde hayata geçirilmesini arzuladığını vurguladı.

Kurumsal Ve Yapısal Gelişim

Konferansın son günündeki dördüncü oturumda ise Müslüman temsil kuruluşlarının kurumsal ve yapısal gelişimi ele alındı. Kurumların karşı karşıya olduğu yapısal meseleler ve gelişim imkânları üzerine değerlendirmelerde bulunuldu. İsviçre’den FIDS Yönetim Kurulu Üyesi Montassar Ben Mrad, FIDS’in ülkedeki en büyük Hristiyan olmayan topluluk olduğunu belirtti. Fransa’dan CFCM Başkan Yardımcısı Eyüp Şahin CFCM’in kurumsal gelişimini ve ülkedeki rolünü anlattı.  Hollanda’dan K9 temsilcisi Abdurrahman Atabey, Hollanda’da devlet eliyle yapılan İslamofobi ve Müslümanlara yönelik kurumsallaşmış ayrımcılık konularına değindi.

Ortak Bir Gelecek İçin İletişim ve İş Birliği

Konferansın kapanış bölümünde, konferansın geleceği ve devamlılığı ele alındı. Katılımcılar, farklı ülkelerde faaliyet gösteren Müslüman temsil kuruluşları arasında daha güçlü iletişim, istişare ve tecrübe paylaşımının sürdürülmesine ilişkin görüşlerini paylaştı.

Avrupa Düzeyinde İş Birliğinin İkinci Buluşması

Avrupa’daki Müslüman çatı kuruluşları, 2025 yılında Brüksel’de gerçekleştirdikleri buluşmada Gazze’de yaşanan gelişmelere ilişkin ortak Gazze Deklarasyonu yayımlamıştı. Saraybosna’da gerçekleştirilen konferans ise, bu iletişimin daha düzenli ve sürdürülebilir hâle getirilmesi amacıyla düzenlenen ikinci ortak buluşma niteliğini taşıdı.

Konferansa Katılan Kuruluşlar

Avrupa Müslüman Kuruluşları Konferansı’na şu kuruluşlar katıldı:

• Almanya Müslümanları Koordinasyon Kurulu (KRM)
• Fransa İslam Konseyi (CFCM)
• Avusturya İslam Cemaati (IGGÖ)
• Koepels 9 – Hollanda Siyasi Gelişmeler İzleme Merkezi (K9-MPO)
• Belçika Müslümanları Yürütme Organı (EMB)
• İsviçre İslami Kuruluşlar Federasyonu (FIDS)
• Danimarka Müslümanlar Birliği (DMU)
• Norveç İslam Konseyi (IRN)
• İtalya İslami Cemaatler Birliği (UCOII)
• Britanya Müslüman Konseyi (MCB)